Agata Wysocka

radca prawny

Jestem ekspertką Business Centre Club ds. odpowiedzialności prawnej członka zarządu, twórczynią platformy VOD Prawo co dnia. [Więcej]

Wywłaszczenie pod kolej to cała sformalizowana procedura administracyjna, która kończy się zaborem własności gruntu.

Dla właścicieli gruntów rozpoczyna się decyzją o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, a kończy wypłatą odszkodowania za wywłaszczenie.

To procedura, w której ścierają się sprzeczne interesy:

  • z jednej strony interes społeczny, ponadlokalny i transportowy (aby wszystkim żyło się lepiej);
  • z drugiej strony interes właścicieli nieruchomości, przez których grunty będą przechodzić tory kolejowe.

lokalizacja linii kolejowej

Wybrane wyroki sądów ws. odszkodowania za wywłaszczenie

Poniżej znajdziesz wybrane wyroki sądów ws. odszkodowania za wywłaszczenie. Wybór jest subiektywny. Wybrałam takie wyroki sądów, które są zrozumiałe i ważne. Wiem, że przy zaskarżaniu decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczenie warto posłużyć się treścią rozstrzygnięć sądowych, które zapadły w innych sprawach.

Pamiętaj, że każdy wyrok ws. odszkodowania za wywłaszczenie wydawany jest w innej sytuacji. Lub w oparciu o inna specustawę. Lub w czasie obowiązywania innej treści ustawy.

Zanim użyjesz wyroku, przeczytaj go w całości (nie tylko tezę główną).

odszkodowanie

Wybrane wyroki: odszkodowanie za wywłaszczenie

wyrok NSA I OSK 965/17 z dnia 17 listopada 2017 r.

„Z zestawienia przedstawionych przepisów (…) wynika zatem, że przedmiotem przejęcia jest nieruchomość lub jej wydzielona część i dlatego odszkodowanie jest należne za to, co jest przedmiotem przejęcia. Nieruchomością, w rozumieniu art. 18 ust. 1 omawianej ustawy, jest bowiem także jej część wydzielona w celu realizacji na niej inwestycji drogowej, która to część podlega przejęciu na rzecz podmiotu publicznoprawnego.

Jeżeli więc, według art. 18 ust. 1 omawianej ustawy, wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji, to znaczy, że dotyczy to stanu nieruchomości w kształcie terytorialnym wynikającym z tej decyzji, tj. po dokonaniu podziału w celu wydzielenia części przejmowanej pod realizację inwestycji drogowej, za którą należne jest odszkodowanie.”

 


Wywłaszczenie kolejowe – skarga do WSA

Skarga do WSA (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) rozpoczyna etap walki o słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe. Skarga do WSA jest naturalnym następstwem niezadawalającej decyzji II instancji.

Wyjaśnijmy: znajdziesz tutaj wskazówki o skardze do WSA na decyzję o odszkodowaniu za wywłaszczenie.

Ten wpis nie jest o skardze na decyzję ULLK, o której więcej przeczytasz tutaj. Tamże odradzam odwoływanie się od decyzji ULLK.

Skarga do WSA – ile czasu na skargę?

Termin na wniesienie skargi do WSA wynosi 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku odszkodowania za wywłaszczenie kolejowe termin liczony będzie od dnia doręczenia decyzji ministra właściwego do spraw budownictwa.

Jak liczyć 30 dni na skargę do WSA?

Termin 30 dni liczy się od dnia następnego po doręczeniu decyzji organu II instancji. Dzień doręczenia nie wlicza się do terminu.

Uwaga! 30 dni to dni kalendarzowe. Soboty, niedziele i Święta liczymy. Inaczej jest z ostatnim dniem terminu. Jeżeli  obliczony dzień końcowy przypada na sobotę (lub niedzielę/święto), termin przesuwa się na najbliższy dzień po wolnym.

Operat szacunkowy – 12 rzeczy, które musisz wiedzieć

Operat szacunkowy – co to? To częste pytanie, jakie słyszę od moich Klientów. Kto pierwszy raz widział rzetelny operat szacunkowy na oczy, ten jest zaskoczony jego obszernością oraz treścią. Poniżej 12 faktów, jakie musisz wiedzieć o operacie szacunkowym.

Operat szacunkowy – według ustawy

Zgodnie z art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy jest to opinia o wartości nieruchomości, sporządzana przez rzeczoznawcę majątkowego. 

Operat, jakkolwiek jest sporządzany w formie pisemnej, sam jest pewną formą wyrażenia opinii rzeczoznawcy o wartości nieruchomości. Forma operatu jest ściśle sformalizowana, zawiera nie tylko określenie wartości, ale opis sposobu dochodzenia do jej określenia. Konkluzja jest taka, że nie każda opinia (nawet jeśli jest sporządzona na piśmie przez rzeczoznawcę majątkowego) określa w sposób wiążący wartość nieruchomości.

Musi to być opinia sporządzona w formie operatu szacunkowego, przez co należy rozumieć stworzenie takiego dokumentu, który zawierałby wymagane w rozporządzeniach wykonawczych dane o rynku nieruchomości oraz posiadał stosowną strukturę, zgodną z przyjętymi standardami.

Operat szacunkowy – według Rozporządzenia

Zgodnie z § 78  Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości operat szacunkowy przedstawia postępowanie, o którym mowa w art. 4 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zawiera informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego.

operat szacunkowy

Operat szacunkowy a inne opinie rzeczoznawcy

Rzeczoznawca majątkowy może sporządzić na piśmie opinię o wartości nieruchomości w innej formie niż forma operatu szacunkowego.

Opinii takiej nie może nazwać operatem, jeśli nie spełnia ona stawianych mu wymogów. Chodzi tu mianowicie o opinie rozumiane jako opracowania i ekspertyzy niestanowiące operatu szacunkowego.

To rozróżnienie może być istotne przy zaskarżaniu operatu szacunkowego – dla celów administracyjnych (wywłaszczenia, opłaty adiacenckiej lub aktualizacji opłaty rocznej).

Resztówka po wywłaszczeniu kolejowym

Ustawa o transporcie kolejowym (art. 9t) wprowadza obowiązek wykupu tzw. resztówek, czyli części nieruchomości, które pozostały po wywłaszczeniu, a nie nadają się już do pierwotnego wykorzystania. Ten obowiązek budzi w praktyce wiele kontrowersji, a spory w tym zakresie najczęściej rozstrzygają sądy powszechne. Jest to, co prawda, procedura długotrwała, ale dla inwestora kolejowego bezpieczniejsza niż ugoda z właścicielem nieruchomości.

Co to jest resztówka?

Resztówka to pozostałość po podzielonej nieruchomości, która po budowie drogi lub innej inwestycji staje się fragmentem gruntu nieprzydatnym do dotychczasowe cele. Jak sama nazwa wskazuje, to „reszta” nieruchomości, która po podziale na cele linii kolejowej stała się nieprzydatna dla właściciela.

Resztówka to często nieduży, niekształtny, nieużytkowy kawałek ziemi oddzielony od siedliska.

wywłaszczenie kolejowe

Czym jest resztówka po wywłaszczeniu kolejowym?

Realizacja celu publicznego – budowy linii kolejowej wymaga przejęcia prywatnych nieruchomości. Odbywa się to najczęściej w drodze wywłaszczenia, które musi jednocześnie wiązać się z przyznaniem odszkodowania. Więcej o procedurze wywłaszczenia pod kolej przeczytasz tutaj.

Procedurę wywłaszczenia poprzedza decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej (ULLK), w której organ administracji szczegółowo wyznacza granice przedsięwzięcia. W większości przypadków dochodzi zatem do podziału nieruchomości, a wywłaszczeniu podlega jedynie część niezbędna dla realizacji inwestycji. Taka sytuacja może rodzić szereg problemów. Więcej o decyzji ULLK przeczytasz tutaj.

Ogólna zasada, zawarta w art. 113 ust. 3 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn), stanowi, że jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część (czyli resztówka) nie nadaje się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę część w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie.

Nowelizacja ustawy kolejowej

Kiedy piszę ten post, nowelizacja ustawy o transporcie kolejowym jest na etapie prac Senatu. Projekt dotyczy uzupełnienia dotychczasowych regulacji w zakresie ochrony osób dotkniętych skutkami decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, w szczególności tych, które nie są właścicielami ani użytkownikami wieczystymi nieruchomości, lecz zajmują je na podstawie umów najmu.

nowelizacja ustawy kolejowej

źródło: https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2063

Projekt nowelizacji ustawy kolejowej

Projektowana zmiana ustawy – kluczowej dla właścicieli gruntów wywłaszczanych pod kolej – dotyczy tym razem właścicieli i najemców lokali.

Projekt przewiduje wprowadzenie nowych przepisów o wdzięcznej numeracji: (art. 9wa) (9yba), (art. 9za) i (art. 9zb).

🙂

Na czym ma polegać nowelizacja ustawy kolejowej?

Zmiana decyzji ULLK

Nowe przepisy ustawy kolejowej regulują co robić, gdy podczas prac budowlanych pojawią się nowe, nieprzewidziane okoliczności.

Chodzi tu o przeróżne zdarzenia lub zjawiska natury technicznej, środowiskowej lub społecznej, których wystąpienie w sposób istotny zmienia uwarunkowania realizacji inwestycji dotyczącej linii kolejowej, a które nie zostały uwzględnione w dokumentacji projektowej.

Odszkodowanie za wywłaszczenie jako prawo dziedziczne

Wywłaszczono dziadka? Pradziadka? Zdarza się, że spadkobiercy wywłaszczonych po jakimś czasie dowiadują się o wywłaszczeniu części działki. Nie dość, że działka ma mniejszą powierzchnię, to zagadką jest: gdzie podziały się pieniądze za wywłaszczenie. Wywłaszczenie nieruchomości jest możliwe tylko za słusznym odszkodowaniem. Z tego wpisu dowiesz się czy odszkodowanie za wywłaszczenie jest dziedziczne, co się dzieje w przypadku śmierci wywłaszczonego oraz czy pieniądze wchodzą do masy spadkowej.

Czy odszkodowanie za wywłaszczenie jest dziedziczne?

Tak. Odszkodowanie za wywłaszczenie jest dziedziczne (niezależnie od inwestycji, podstawy prawnej). Punktem wyjścia jest konstytucyjne prawo własności, prawo dziedziczenia, cywilistyczne przepisy o dziedziczeniu.

Spadkobierca wstępuje w całość praw majątkowych (spadkowych) przysługujących poprzedniemu właścicielowi w chwili śmierci. Jeżeli działka dziadka Edwarda została okrojona – np. na potrzeby drogi gminnej, a dziadek zmarł nie otrzymawszy odszkodowania, to prawo do odszkodowania przechodzi na spadkobierców.

dziedziczne odszkodowanie

Moment śmierci wywłaszczonego a wypłata odszkodowania za wywłaszczenie

W omawianym przypadku wywłaszczenia dziadka Edwarda może zaistnieć kilka scenariuszy, w zależności od momentu zgonu:

  1. Dziadek Edward zmarł przed uprawomocnieniem się decyzji wywłaszczeniowej;
  2. Dziadek Edward zmarł po uprawomocnieniu decyzji wywłaszczeniowej, ale przed ustaleniem odszkodowania;
  3. Dziadek Edward zmarł po ustaleniu odszkodowania, a przed jego wypłatą;
  4. Dziadek Edward zmarł po wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie.

Omówmy każdy z tych scenariuszy.

Komentarz – raport NIK wywłaszczenia i odszkodowania

Ten wpis to mój komentarz do raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK) (raport NIK o odszkodowaniach za wywłaszczenie) pt:

Nabywanie przez Skarb Państwa nieruchomości pod drogi krajowe objęte Programem Budowy Dróg Krajowych w latach 2008 – 2013„.

Odpowiadam również na pytanie: Co z tego wynika dla osób wywłaszczanych pod inwestycje kolejowe?

Raport NIK – wywłaszczenia nieruchomości pod drogi krajowe: co poszło nie tak?

Raport NIK ujawnia efekty kontroli wywłaszczeń dokonanych w latach 2008 – 2013. Mogłoby się wydawać, że to stare dzieje, ale problemy tam ujawnione są aktualne.

W latach 2008–2013 Skarb Państwa intensywnie przejmował grunty pod budowę dróg krajowych. Proces ten był częścią rządowego Programu Budowy Dróg Krajowych (PBDK). Brzmi jak sprawnie działająca machina? Niestety, raport Najwyższej Izby Kontroli (NIK) pokazuje, że rzeczywistość była dużo bardziej skomplikowana.

Co sprawdziła NIK?

Kontrola NIK i wynik raportu objęła urzędy wojewódzkie i Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). NIK sprawdzała m.in.:

  • Czy właściciele wywłaszczanych nieruchomości otrzymywali uczciwe odszkodowania?
  • Jak wyglądała procedura przejmowania gruntów?
  • Czy przestrzegano terminów i przepisów?

Raport NIK o wywłaszczeniach – negatywne uwagi

Raport NIK jest dość bezlitosny. Kontrolerzy ujawnili wiele nieprawidłowości w przeprowadzonych postępowaniach o wywłaszczenie.

Jakie to były uchybienia?

Odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe w depozycie

Jeżeli po czasie dowiedziałeś się, że w depozycie sądowym odszkodowanie czeka na odbiór, to ten wpis jest dla Ciebie. 

W depozycie odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe

Prawo dopuszcza sytuację, w której należne odszkodowanie składa się do depozytu sądowego.

Co to oznacza?

Że inwestor (spółka kolejowa) wpłaca należne odszkodowanie za wywłaszczoną działkę na specjalny rachunek sądowy (depozyt) i w ten sposób reguluje dług wobec nieznanego wywłaszczonego.

Ten sposób jest zarezerwowany dla nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Najczęściej dla nieruchomości, której właściciel zmarł, a spadkobiercy nie ujawnili się.

W sytuacji gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje, a nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone jeszcze postępowanie spadkowe, nieruchomość wchodzącą do spadku po zmarłym uznaje się jako nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym. 

odszkodowanie

Co Cię ominęło?

Jeżeli odszkodowanie leży w depozycie sądowym, to oznacza to, że ominęła Cię cała procedura wywłaszczeniowa.

całej procedurze wywłaszczenia napisałam odrębny artykuł.

Ominęły Cię doręczenia pocztowe i zawiadomienia urzędowe.

Słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe – kompendium

Słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe to temat szczególnie bliski właścicielom gruntów wywłaszczonych pod kolej. W tym wpisie znajdziesz pełne kompendium wiedzy nt. słusznego odszkodowania za wywłaszczenie pod kolej.

 

Słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe

Z artykułu dostępnego tutaj dowiedziałeś się jakie są etapy procedury wywłaszczenia pod kolej. Z doświadczenia wiem, że sen z powiek wywłaszczonym spędza słuszne odszkodowanie.

Jeżeli ktoś zabiera Ci własność, należy Ci się słuszna rekompensata. Już w samej Konstytucji RP jest mowa tym, że (art. 21 Konstytucji RP):

Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.”

Problem w tym, że żaden przepis nie tłumaczy czym jest słuszne odszkodowanie.

Konstytucja nie precyzuje przy tym, co należy rozumieć, jako „słuszne odszkodowanie”.

Pełne odszkodowanie może nie być słusznym.

Niepełne odszkodowanie może być uznane za słuszne.

Tak można sparafrazować treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. (sygn. akt I SK 11/02, OTK-A 2004/7/66)

słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe

Właścicielu!

Nikt nie zadba o Twoje odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe.

Urzędnik nie zadba o Twoje odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe.

Rzeczoznawca majątkowy nie zadba o Twoje odszkodowanie za wywłaszczenie kolejowe.

O odszkodowanie zadbaj sam lub z pomocą specjalisty.

Decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej ULLK?

Co to jest decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej (ULLK)?

ULLK to skrót dla decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej.

Jest to decyzja wojewody, która jednocześnie przesądza o przebiegu nitek kolejowych, pozwoleniu na budowę, przejęciu cudzej własności (wywłaszczeniu pod kolej) i zatwierdzeniu podziałów geodezyjnych gruntów.

ULLK to decyzja administracyjna, która wywołuje potężne i daleko idące skutki zarówno dla inwestora (PLK/CPK), ale też dla właścicieli nieruchomości gruntowych.

Jeśli jesteś wywłaszczonym właścicielem gruntu – możesz złożyć odwołanie.

Zanim podejmiesz decyzję o odwołaniu, przeczytaj więcej informacji.

lokalizacja linii kolejowej

Podstawa prawna ULLK

Art. 9o ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym.

W tej ustawie zawarto szczególne przepisy prawa o lokalizowaniu inwestycji kolejowych. Z tą ustawą warto się zapoznać.

O całej procedurze wywłaszczenia pod kolej przeczytasz tutaj.

Przewijanie do góry