Decyzja ZRID – kluczowe zagadnienia
- Co to jest decyzja ZRID? – Decyzja ZRID (Zezwolenie na Realizację Inwestycji Drogowej) to decyzja administracyjna, która pozwala na budowę dróg w Polsce.
- Wywłaszczenie i własność – Decyzja ZRID to „turbodecyzja”, 3 w 1: działa jak pozwolenie na budowę, decyzja o lokalizacji drogi i decyzja o wywłaszczeniu (jednocześnie).
- Odszkodowania – Decyzja ZRID dla wywłaszczonego właściciela działki oznacza prawo do odszkodowania, ustalanego odrębnie na podstawie operatu szacunkowego.
- Terminy – Urząd wydaje decyzję ZRID w ciągu 90 dni od momentu złożenia wniosku przez zarządcę drogi.
- Odwołania – Od decyzji ZRID właściciel działki może złożyć odwołanie. Odwołanie nie wstrzymuje budowy, ponieważ decyzja ZRID ma rygor natychmiastowej wykonalności.
Co to jest decyzja ZRID?
ZRID to skrót od pełnej nazwy: zezwolenie na realizację inwestycji drogowej.
ZRID jest decyzją administracyjną, wydawaną przez właściwy urząd, w celu budowę, rozbudowy lub przebudowy dróg publicznych.
Jej podstawą prawną jest Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, określana mianem specustawy drogowej.
Decyzja ZRID jednocześnie przesądza o przebiegu drogi, pozwoleniu na budowę, przejęciu cudzej własności (wywłaszczeniu pod drogę) i zatwierdzeniu podziałów geodezyjnych gruntów.
ZRID to decyzja administracyjna, która wywołuje daleko idące skutki zarówno dla inwestora, ale też dla właścicieli nieruchomości gruntowych.
UWAGA! W decyzji ZRID nie ustala się odszkodowania za wywłaszczenie! Ustalenie kwoty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zostanie ustalone w odrębnej decyzji.
Kto wydaje decyzję ZRID?
W zależności od kategorii dróg:
- w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich decyzję ZRID wydaje Wojewoda.
- w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych decyzję ZRID wydaje starosta.
Upewnij się który z urzędów prowadzi procedurę – tam znajdziesz wszelką dokumentację projektową.
Kto wnioskuje o decyzję ZRID?
Zarządca drogi wnioskuje o decyzję ZRID. Kto jest zarządcą drogi? Według ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych wynika, że co do zasady zarządcą drogi będzie w odniesieniu do dróg:
i) krajowych – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad;
ii) wojewódzkich – zarząd województwa;
iii) powiatowych – zarząd powiatu;
iv) gminnych – wójt (burmistrz; prezydent miasta).
WAŻNE: właściciele działek sami nie muszą wnioskować o wydanie decyzji ZRID. Właściciele działek nie muszą tez wnioskować o odszkodowanie, ponieważ urząd sam, z urzędu, rozpocznie procedurę odszkodowawczą.
Kto może otrzymać dokument ZRID?
Właściciel nieruchomości wywłaszczonej pod drogę nie otrzymuje samej decyzji ZRID (!). Ale wyjaśnimy: ma pełne prawo zapoznać się z jej treścią i urząd nie może odmówić dostarczenia decyzji ZRID w wersji papierowej lub elektronicznej. Jak to wygląda w praktyce?
Urząd zawiadamia o wydaniu decyzji ZRID w drodze obwieszczeń. Obwieszczenie jest umieszczane:
- w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym;
- w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi,
- w BIP (Biuletynie Informacji Publicznej) tych urzędów,
- także w prasie lokalnej.
Decyzja ZRID często jest publikowana w całości, na stronie internetowej urzędu. Zobacz przykład warszawski: Elektroniczna Tablica Ogłoszeń lub Poznańskie Inwestycje drogowe.
Czy doręczą ci decyzję ZRID?
Nie.
Właściciel nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu otrzyma tylko pisemne zawiadomienie o jej wydaniu (to co innego niż sama decyzja ZRID) i od tego dnia liczyć się będzie termin na złożenie odwołania od decyzji ZRID. Zawiadomienia są wysyłane na adres ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Jeżeli właściciel nie mieszka już pod ujawnionym adresem, doręczenie uznaje się za prawidłowe.
Jako radca prawny przypominam o konieczności aktualizowania adresów ujawnionych w katastrze. Doręczenie zawiadomienia na adres wskazany w katastrze nieruchomości jest skuteczne.
W zawiadomieniu o wydaniu decyzji o ZRID znajdziesz informację o miejscu, w którym możesz zapoznać się z treścią samej decyzji ZRID.
Wniosek? Jeśli nie interesujesz się lokalnymi publikacjami i nie zaktualizowałeś adresu w ewidencji, możesz być zaskoczony, że właśnie zostałeś wywłaszczony.
Koparka wjedzie, nawet jeżeli właściciel nie żyje
Specyfika decyzji ZRID polega na tym, że inwestycja jest wykonywana, nawet jeżeli nie żyje właściciel wywłaszczonego gruntu. Budowa będzie trwała dalej, nawet jeżeli spadkobiercy załatwiają sprawy spadkowe. Urząd nie zawiesi postępowania. W postępowaniu w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie stosuje się przepisów art. 30 par.5, art. 34 i art. 97 par. 1 pkt 1-3 k.p.a.
Specustawa jest „specjalna” właśnie dlatego, żeby przyspieszyć realizację inwestycji drogowych w Polsce.
Różnica: ostateczna a wykonalna decyzja ZRID
To dwa osobne pojęcia.
Decyzja ZRID staje się ostateczna po 14 dniach od jej wydania, jeśli żadna ze stron nie złoży odwołania.
Jeżeli zostanie złożone odwołanie, decyzja ZRID stanie się ostateczna po wydaniu decyzji II instancji.
Czym innym jest rygor natychmiastowej wykonalności. Jak sama nazwa wskazuje: decyzja może być wykonywana natychmiast, bez czekania na decyzję odwoławczą. Oznacza to, że inwestor natychmiast może uruchomić koparki. Decyzja ZRID z rygorem natychmiastowej wykonalności oznacza, że osoba wywłaszczana zostaje natychmiast pozbawiona własności.
Przepisy o egzekucji administracyjnej dają narzędzia do przymuszenia właścicieli do wydania gruntu (nawet udział policji i innych służb).
Prawo do odwołania od decyzji ZRID
Kto ma prawo do odwołania? Strona, czyli właściciel działki, która została podzielona i wywłaszczona wskutek decyzji ZRID.
Każda osoba, której interes prawny został naruszony, może odwołać się od decyzji ZRID do organu wyższej instancji. Pamiętajmy jednak: z uwagi na rygor natychmiastowej wykonalności, odwołanie nie wstrzymuje automatycznie realizacji inwestycji, a postępowania mogą trwać równolegle z budową drogi.
Czy warto odwoływać się od decyzji ZRID?
Osoby wywłaszczone pod drogę mają prawo złożyć odwołanie od decyzji ZRID. Ale ze względu na specjalne warunki prawne inwestycji drogowej, odradzam.
Odwołanie od decyzji ZRID ma sens tylko wówczas, gdy wskaże faktyczne naruszenie przepisów prawa. W praktyce jest to dość trudne. Jedna osoba nie odwróci machiny urzędniczej, która dąży do powstania inwestycji. Zdecydowanie bardziej warto skupić swoją energię i skoncentrować się na postepowaniu o słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie.
Czy przed wywłaszczeniem z nieruchomości możesz się bronić?
Z momentem, kiedy decyzja ZRID stanie się ostateczna, nieruchomość nie jest już naszą własnością, lecz własnością gminy/powiatu/województwa/Skarbu Państwa. Żadne triki prawne nie uchronią Cię przed odebraniem ziemi.
Właściciel nieruchomości wywłaszczonej pod drogę powinien zaakceptować fakt wywłaszczenia i odwoływać się od innej decyzji, tzn. o decyzji o wysokości odszkodowania. W tym celu warto skonsultować się z kancelarią specjalizującą się w odszkodowaniach za wywłaszczenie pod drogę.
Decyzja ZRID a odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości pod drogi
Osoby wywłaszczone decyzją ZRID zyskują ustawowe prawo do odszkodowania. Z mojego doświadczenia wynika, że energię warto poświęcić na walkę o odszkodowanie. Za odebraną własność należy się ekwiwalent w postaci pieniądza. Wysokość odszkodowania ma wyć wymierna i adekwatna.
WAŻNE! Odszkodowanie naliczane jest w odrębne j procedurze niż procedura ZRID. Zatem najpierw decyzja ZRID musi się uprawomocnić, a następnie urząd (ten sam, który wydał decyzję ZRID) sam wszczyna postępowanie o odszkodowanie. Właściciel nie musi o nie wnioskować.
Pełną procedurę odszkodowania za wywłaszczenie drogowe opisałam tutaj.
Ochrona mieszkańców nieruchomości objętych decyzją ZRID?
Nieruchomości objęte wywłaszczeniami przechodzą na własność Skarbu Państwa lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego z dniem, w którym decyzja staje się ostateczna. W zamian za tę niedogodność specustawa drogowa przyznaje narzędzia ochronne.
Jeżeli pod drogę przejęto nieruchomość zabudowaną i zamieszkałą, objęte wywłaszczeniem są zobowiązane do niezwłocznego opróżnienia zajmowanych lokali i pomieszczeń. W decyzji ZRID zamieszcza się termin wydania nieruchomości, a także jeśli to konieczne opróżnienia lokali oraz innych pomieszczeń. Termin ten płynie od momentu, w którym decyzja stała się ostateczna i nie może być krótszy od 120 dni (4 miesiące).
Jeśli decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, a nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym lub na jej terenie zostały wyodrębnione lokale mieszkalne, to w momencie objęcia ich przez zarządcę drogi, musi on wskazać oraz zapewnić wywłaszczonym lokal zastępczy. Lokal ten będzie musiał zostać opróżniony przez osoby wywłaszczone najpóźniej z dniem upływu terminu wyznaczonego do wydania nieruchomości.
Specustawa drogowa przewiduje bonus finansowy za szybsze wydanie gruntu. Jeżeli właściciel wyda nieruchomość w terminie 30 dni od dnia objęcia jej w posiadanie przez inwestora, wysokość przysługującego odszkodowania wzrasta o 5% wartości nieruchomości.
To jednak nie wszystko. Jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym albo stanowi lokal mieszkalny, który był faktycznie wykorzystywany na cele mieszkalne, wysokość odszkodowania ulega podwyższeniu o kwotę 10 000 zł. Te pieniądze mają zrekompensować koszty przeprowadzki.
Krok po kroku: jak przebiega proces uzyskania decyzji ZRID
Przygotowanie dokumentacji projektowej
Aby budowa drogi została zrealizowana, inwestor musi przygotować pełną dokumentację inwestycji. To właśnie na tym etapie powstaje koncepcja przebiegu nowej drogi – niezależnie, czy jest to droga gminna, ekspresowa czy autostrada. Technikalia obejmują sporządzenie mapy do celów projektowych, opracowanie projektu budowlanego, wskazanie konkretnych nieruchomości przeznaczonych pod inwestycję i pozyskanie wymaganych opinii i uzgodnień środowiskowych.
Inwestycja jest konsultowana się z mieszkańcami i władzami lokalnymi. To tutaj dzieje się najwięcej, odbywają się protesty społeczne. Z drugiej strony to etap, na którym mogą zostać wprowadzone zmiany, np. przebiegu drogi.
Złożenie wniosku o wydanie decyzji ZRID
Inwestor składa formalny wniosek do wojewody (dla dróg krajowych i ekspresowych) lub starosty (dla dróg powiatowych i gminnych) z gotową dokumentacja projektową. Wszynana jest procedura ZRID. Urząd ocenia wniosek i sprawdza kompletność dokumentacji.
Braki formalne mogą skutkować wezwaniem do uzupełnienia dokumentacji i wydłużeniem całej procedury.
Postępowanie administracyjne i konsultacje społeczne
Oficjalnie wszczyna się postępowanie administracyjne. To też czas, w którym swoje uwagi mogą zgłaszać zarówno właściciele nieruchomości, jak i lokalna społeczność. Dla przyszłych wywłaszczonych to czas na zapoznanie się z projektami, zgłoszenie zastrzeżeń. W praktyce większość zastrzeżeń dotyczy wywłaszczeń i przebiegu trasy.
WAŻNE! Urząd zawiadamia indywidualnie każdego przyszłego wywłaszczanego o wszczęciu postępowania. Zawiadomienie jest doręczane na adres ujawniony w ewidencji gruntów i budynków.
Wydanie decyzji ZRID i jej skutki
Procedura I instancji kończy się wydaniem decyzji ZRID. To dokument, który jednocześnie (1) zatwierdza projekt budowlany drogi, (2) przyznaje prawo do dysponowania nieruchomościami na cele budowlane, (3) pozwala rozpocząć roboty budowlane.
Jak wygląda przykładowa decyzja ZRID
Decyzja ZRID bywa obszerna. Poniżej zobaczysz link, po kliknięciu w który zobaczysz przykładową decyzję:
Kiedy warto poszukać specjalistycznej pomocy prawnej?
Skorzystaj z pomocy prawnej, jeśli nie masz pewności czy decyzja ZRID została wydana z naruszeniem prawa. W procedurze ZRID otwiera się droga do odwołania, a następnie droga skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Na etapie wydawania decyzji ZRID warto już skonsultować samą decyzję, jej skutki oraz przyszłe odszkodowanie.
Procedura specustawy drogowej jest korzystna dla urzędów chcących budować drogi. Dla osób wywłaszczonych procedura ZRID może wydawać się skomplikowana i niejasna. Warto z tego względu jak najszybciej skorzystać z pomocy profesjonalisty – najlepiej zadba on o uwzględnienie interesów klienta w ramach decyzji ZRID, jak i o adekwatną wysokość odszkodowania.
Decyzja ZRID – najczęściej zadawane pytania
Co znaczy decyzja ZRID?
Decyzja ZRID (Zezwolenie na Realizację Inwestycji Drogowej) to administracyjna decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, która jednocześnie zatwierdza projekt, daje prawo do wejścia na teren i przenosi własność nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub samorządu.
Jak długo czeka się na decyzję ZRID?
Na decyzję ZRID czeka się zazwyczaj od 3 do 6 miesięcy, choć przy dużych inwestycjach lub brakach w dokumentacji postępowanie potrafi wydłużyć się nawet do około roku.
Ile ważna jest decyzja ZRID?
Decyzja ZRID nie ma określonego „terminu ważności” – obowiązuje tak długo, jak jest potrzebna do realizacji inwestycji, a jej skutki (w tym wywłaszczenie) są trwałe i nie wygasają z upływem czasu.
Kiedy otrzymam odszkodowanie z ZRID?
Odszkodowanie za ZRID otrzymasz po tym, jak decyzja ZRID stanie się ostateczna, a wojewoda w osobnej procedurze wyda decyzję ustalającą wysokość odszkodowania — co powinno nastąpić w ciągu 30 dni od ostateczności decyzji, albo w ciągu 60 dni, jeśli ZRID miał nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Czy od decyzji ZRID można się odwołać?
Tak — od decyzji ZRID można się odwołać, ponieważ podlega ona kontroli instancyjnej zgodnie z art. 11g specustawy drogowej. Odwołanie musi zawierać zarzuty, żądanie i dowody, bo specustawa wymaga precyzyjnego uzasadnienia.
Decyzja ZRID – podsumowanie
Decyzja ZRID to szczególna decyzja administracyjna, która jednocześnie zatwierdza projekt drogi, pozwala na rozpoczęcie budowy i wywołuje skutki wywłaszczeniowe („działa jak pozwolenie na budowę, decyzja o lokalizacji drogi i decyzja o wywłaszczeniu jednocześnie” ).
Jej wydanie następuje w uproszczonej procedurze, a właściciele nieruchomości otrzymują jedynie zawiadomienie o jej wydaniu, nie samą decyzję („właściciel nieruchomości… otrzyma tylko pisemne zawiadomienie o jej wydaniu” ). Od decyzji ZRID można się odwołać, jednak odwołanie nie wstrzymuje budowy z uwagi na rygor natychmiastowej wykonalności. Wywłaszczonym właścicielom przysługuje odszkodowanie ustalane w osobnej procedurze, wszczynanej automatycznie po tym, jak decyzja ZRID stanie się ostateczna.
Jak mogę Ci pomóc?
Jako radca prawny od nieruchomości i wywłaszczeń:
- konsultuję decyzje ZRID;
- oceniam zasadność odwołania od decyzji ZRID
- piszę odwołania, skargi do WSA i skargi kasacyjne;
- reprezentuję klientów w sprawie odszkodowań ZRID;
- wyjaśniam procedurę ZRID;
- przygotowuję klientów do sprawy o odszkodowanie za wywłaszczenie drogowe.
Autorka:
Agata Wysocka
radca prawny
***
Poniżej znajdziesz wybrane wyroki sądów ws. odszkodowania za wywłaszczenie. Wybór jest subiektywny. Wybrałam takie wyroki sądów, które są zrozumiałe i ważne. Wiem, że przy zaskarżaniu decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczenie warto posłużyć się treścią rozstrzygnięć sądowych, które zapadły w innych sprawach.
Pamiętaj, że każdy wyrok ws. odszkodowania za wywłaszczenie wydawany jest w innej sytuacji. Lub w oparciu o inna specustawę… [Czytaj dalej…]