Operat szacunkowy może przesądzić o wysokości odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, opłaty adiacenckiej albo zaktualizowanej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Jeżeli wycena jest dla Ciebie niekorzystna, nie oznacza to jednak, że musisz ją zaakceptować. Właściciel może zgłosić zastrzeżenia do operatu, przedstawić opinię krytyczną, a w określonych sytuacjach doprowadzić do przeprowadzenia formalnej oceny prawidłowości operatu na podstawie art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Jeżeli zastanawiasz się, jak podważyć operat szacunkowy, zacznij od ustalenia, czy problem dotyczy samego wyniku wyceny, czy konkretnych błędów popełnionych przez rzeczoznawcę. Samo przekonanie, że nieruchomość jest warta więcej, najczęściej nie wystarczy.
Formalna ocena operatu szacunkowego jest tylko jednym z dostępnych działań. Trzeba ją odróżnić od:
- zastrzeżeń do operatu składanych w postępowaniu administracyjnym,
- opinii krytycznej sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego,
- oceny prawidłowości operatu przeprowadzanej przez organizację zawodową na podstawie art. 157 u.g.n.,
- skargi dotyczącej odpowiedzialności zawodowej autora operatu,
- zlecenia sporządzenia nowej wyceny.
Każde z tych działań ma inny cel i wywołuje inne skutki. Co szczególnie ważne, wystąpienie o ocenę operatu albo złożenie skargi na rzeczoznawcę nie zastępuje odwołania od decyzji administracyjnej i co do zasady nie zatrzymuje biegu terminu do jego wniesienia.

Operat szacunkowy – co to jest?
Operat szacunkowy jest sporządzoną na piśmie opinią rzeczoznawcy majątkowego o wartości nieruchomości. Nie jest zwykłą informacją o przewidywanej cenie sprzedaży. Ma ustawowo określoną formę, treść i cel, a sporządzić go może osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości.
Zgodnie z art. 156 ust. 1 u.g.n. rzeczoznawca majątkowy przedstawia opinię o wartości nieruchomości właśnie w formie operatu szacunkowego. Operat służy określonemu celowi i nie powinien być automatycznie wykorzystywany do innej sprawy niż ta, dla której został sporządzony. [api.sejm.gov.pl], [sip.lex.pl]
Szerzej o charakterze tego dokumentu przeczytasz w artykule: https://decyzjegruntowe.pl/operat-szacunkowy-co-to/
Kiedy potrzebny jest operat szacunkowy?
Operat szacunkowy jest potrzebny zawsze wtedy, gdy przepisy uzależniają rozstrzygnięcie sprawy od wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego.
Operat pojawia się w działowych postępowaniach (dział spadku, zniesienie współwłasności, podział majątku), a w sprawach administracyjnych:
- ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (także specustawa drogowa, specustawa kolejowa);
- ustalenia wartości szkód i zmniejszenia wartości nieruchomości,
- ustalenia opłaty adiacenckiej,
- aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego,
- ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości,
W tych postępowaniach rzeczoznawca nie rozstrzyga sprawy. Sporządza dowód dotyczący wartości nieruchomości, natomiast organ ma obowiązek ocenić operat razem z pozostałym materiałem dowodowym. Jednocześnie organ nie może samodzielnie zastąpić wiadomości specjalnych własną oceną rynku nieruchomości.
Ile kosztuje operat szacunkowy?
Co musi zawierać operat i co to jest wyciąg z operatu?
Operat musi przedstawiać cały tok wyceny w sposób pozwalający na zrozumienie, jak rzeczoznawca doszedł do końcowego wyniku. Dokument nie może ograniczać się do podania jednej kwoty.
Operat szacunkowy to czasami niemal książka! Zobacz, ile musi zawierać elementów! (§ 79 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 5 września 2023 r. w sprawie wyceny.
Każdy z tych elementów może mieć znaczenie przy analizie prawidłowości operatu. Jeżeli rzeczoznawca nie określił precyzyjnie celu wyceny, pomylił daty, nie wyjaśnił zakresu prawa podlegającego oszacowaniu albo nie przedstawił obliczeń, ustalenie wartości może nie poddawać się kontroli.
Wyciąg z operatu jest skróconą informacją o wycenie, zawierającą najważniejsze dane identyfikujące nieruchomość, cel wyceny, rodzaj określonej wartości i wynik. Wyciąg nie zastępuje całego operatu. Nie daje możliwości zweryfikowania analizy rynku, nieruchomości porównawczych, przyjętych cech, wag i korekt.
Jeżeli operat został sporządzony na zlecenie jednostki sektora finansów publicznych albo innego podmiotu wykorzystującego środki publiczne, osoba, której interesu prawnego dotyczy jego treść, powinna mieć możliwość zapoznania się z operatem, sporządzania z niego notatek i odpisów. W uzasadnionych przypadkach może też zażądać uwierzytelnionych odpisów. Wynika to wprost z art. 156 ust. 1a u.g.n.
Ile jest ważny operat szacunkowy?
Operat może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Może jednak utracić aktualność wcześniej, jeżeli w tym czasie nastąpiła istotna zmiana uwarunkowań prawnych lub czynników wpływających na wartość nieruchomości.
Po upływie 12 miesięcy operat może zostać wykorzystany, jeżeli jego aktualność zostanie potwierdzona przez rzeczoznawcę, który go sporządził. Potwierdzenie wymaga umieszczenia klauzuli w operacie oraz dołączenia analizy wskazującej, że nie wystąpiły zmiany uzasadniające sporządzenie nowej wyceny. Po potwierdzeniu operat może być wykorzystywany przez kolejne 12 miesięcy, licząc od upływu pierwotnego okresu. [sip.lex.pl], [lexlege.pb.pl]
Warto też odróżnić potwierdzenie aktualności od aktualizacji wyceny. Potwierdzenie oznacza, że poprzednie ustalenia nadal pozostają aktualne. Jeżeli natomiast zaszły istotne zmiany, potrzebne może być sporządzenie nowego operatu, a nie przedłużenie możliwości korzystania ze starego.
Kiedy można zakwestionować operat szacunkowy?
Operat można zakwestionować, jeżeli istnieją konkretne podstawy wskazujące, że został sporządzony niezgodnie z prawem, zasadami wyceny albo materiałem źródłowym.
Zarzuty mogą dotyczyć zarówno formalnej kompletności dokumentu, jak i jego merytorycznych podstaw. Największe znaczenie mają uchybienia, które mogły wpłynąć na wynik wyceny albo uniemożliwiają sprawdzenie, czy wynik został ustalony prawidłowo.
Ten artykuł koncentruje się na procedurze z art. 157 u.g.n. Od niej trzeba odróżnić: A) ocenę wartości dowodowej operatu, którą przeprowadza organ; B) wyjaśnianie niejasności przez autora operatu.
Jakie błędy w wycenie nieruchomości mogą uzasadniać podważenie operatu?
Odpowiedź na to pytanie, to studnia bez dna… Tak naprawdę co operat, to inna historia.
Poważnie zastanowiłabym się nad podważeniem operatu szacunkowego, gdy rzeczoznawca, np:
- nieprawidłowo określił przedmiot / zakres / cel wyceny,
- pomylił powierzchnię / numer działki / części składowe nieruchomości;
- przyjął niewłaściwe przeznaczenie nieruchomości (pominął obowiązujący plan miejscowy, decyzję o warunkach zabudowy albo inne dokumenty planistyczne);
- nie uzasadnił zakresu czasowego analizy,
- zastosował korekty bez wyjaśnienia ich wysokości;
- nie zbadał okoliczności zawarcia transakcji porównawczych albo wykorzystał ceny nierynkowe albo transakcje, których wiarygodności nie zweryfikował,
- przedstawił obliczenia zawierające błędy matematyczne,
- nie uwzględnił ograniczeń prawnych lub faktycznych wpływających na wartość,
- naruszył szczególne zasady wyceny przewidziane dla danego celu, np. nietypowe zasady dot. aktualizacji stawek za użytkowanie wieczyste.
Kiedy podważanie operatu szacunkowego jest niezasadne?
Podważanie operatu może być niezasadne, jeżeli jedynym argumentem jest osobiste przekonanie właściciela, że nieruchomość powinna być warta więcej.
Przestrzegam przed drukowaniem cen ofertowych. Efektu nie przyniesie też podkreślanie wartości emocjonalnej nieruchomości albo wprost wysokości oczekiwanego odszkodowania,.
Ceny ofertowe nie są automatycznie cenami transakcyjnymi. Właściciel nie zna zazwyczaj ostatecznej ceny sprzedaży ani wszystkich warunków konkretnej transakcji. Także wysoka cena jednostkowa uzyskana za nieruchomość położoną w pobliżu nie oznacza jeszcze, że była to nieruchomość podobna w rozumieniu przepisów.
Niezasadne może być również żądanie zastosowania innej metody wyłącznie dlatego, że prowadziłaby do korzystniejszego wyniku. Na podstawie art. 154 u.g.n. wyboru właściwego podejścia, metody i techniki dokonuje rzeczoznawca, uwzględniając cel wyceny, rodzaj, położenie, przeznaczenie i stan nieruchomości oraz dostępne dane rynkowe. Wybór ten musi być jednak uzasadniony i nie jest całkowicie dowolny. [legalis.pl]
Czy zaniżona wartość nieruchomości wystarczy do zakwestionowania operatu?
Sama różnica pomiędzy wartością ustaloną w operacie a oczekiwaniem właściciela nie wystarczy. Skuteczne zastrzeżenia powinny być napisane językiem wyceny.
W postępowaniu trzeba wykazać, że kwota jest wynikiem określonych uchybień. Zarzuty powinny precyzyjnie odpowiadać na pytania: która część operatu jest nieprawidłowa i który przepis został naruszony. I najlepiej: dlaczego błąd mógł wpłynąć na wynik.
W orzecznictwie podkreśla się, że sama polemika właściciela z wnioskami rzeczoznawcy może nie wystarczyć do pozbawienia operatu wartości dowodowej. Jeżeli spór wymaga wiadomości specjalnych, szczególne znaczenie może mieć opinia organizacji zawodowej z art. 157 u.g.n. [orzeczenia-nsa.pl]
Na czym polega ocena operatu szacunkowego na podstawie art. 157 u.g.n.?
Art. 157 u.g.n. ustanawia szczególną procedurę oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego. Oceny dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych.
Organizacja wyznacza zespół składający się z co najmniej dwóch rzeczoznawców. Osoby te powinny być bezstronne. W ocenie nie mogą uczestniczyć rzeczoznawcy, wobec których zachodzą przesłanki wyłączenia wskazane w art. 24 k.p.a. albo inne okoliczności wywołujące uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
Ocena powinna zostać przeprowadzona w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od dnia zawarcia umowy o jej wykonanie. Termin ten nie jest jednak liczony od chwili pierwszego kontaktu ze stowarzyszeniem ani wysłania wniosku. Rozpoczyna się od zawarcia umowy. [sip.lex.pl].
Procedura z art. 157 u.g.n. nie jest kolejnym postępowaniem administracyjnym, ale toczy się zupełnie poza postępowaniem głównym.
Organizacja zawodowa działa na podstawie prywatnej umowy, analizuje operat i wydaje opinię o prawidłowości jego sporządzenia.
W praktyce przed przyjęciem zlecenia organizacja może zażądać: kompletnego operatu wraz z załącznikami (poświadczonego za zgodność z oryginałem), dokumentów stanowiących podstawę wyceny. Pp podpisaniu umowy zlecający ma prawo przedstawić na piśmie swoje uwagi do operatu. Nie oznacza to, że zostaną uwzględnione przez organizację. Ta działa niezależnie.
Koszt ustalany jest indywidualnie. W zależności od objętości operatu, rodzaju nieruchomości, liczby składników i stopnia skomplikowania sprawy może wynosić od kilkunastu tysięcy złotych wzwyż.
Kto przeprowadza ocenę operatu?
Ocenę w rozumieniu art. 157 u.g.n. przeprowadza organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych, a nie pojedynczy rzeczoznawca.
Przez organizację zawodową rozumie się organizację zrzeszającą osoby zawodowo wykonujące czynności rzeczoznawcy majątkowego. Organizacja wyznacza co najmniej dwuosobowy zespół oceniający. Nie wystarczy więc zlecić innemu rzeczoznawcy napisania dokumentu nazwanego „oceną operatu”, aby uzyskać ocenę przewidzianą w art. 157 u.g.n.
Informacji o organizacjach wykonujących takie oceny należy szukać:
- na stronach internetowych ogólnopolskich i regionalnych organizacji rzeczoznawców majątkowych,
- w zakładkach dotyczących komisji arbitrażowych, opiniujących lub oceniających,
- w regulaminach opiniowania operatów,
- za pośrednictwem centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych i informacji publikowanych przez właściwego ministra.
Przed wysłaniem dokumentów trzeba sprawdzić aktualny regulamin, zakres wymaganych materiałów, koszt, termin oraz możliwość przyjęcia zlecenia. Organizacja może przed zawarciem umowy ocenić, czy posiada zespół o kompetencjach odpowiednich dla konkretnego rynku i rodzaju nieruchomości. [psrwn.pl].
Co sprawdza organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych?
Organizacja sprawdza, czy operat został sporządzony prawidłowo, w szczególności zgodnie z przepisami prawa (ustawą o gospodarce nieruchomościami, rozporządzeniem w sprawie wyceny nieruchomości, przepisami szczególnymi dotyczącymi celu wyceny).
Ocena z art. 157 u.g.n. jest kompleksowa i obejmuje cały operat, czyli nie tylko elementy wskazane przez zamawiającego.
Organizacja sprawdza elementy formalne (wymagane części operatu), elementy faktyczne (daty, stan), elementy rynkowe (rynek, nieruchomości podobne), elementy matematyczne (prawidłowość obliczeń) i wnioski operatu oraz ich spójność z przeprowadzoną analizą rynku.
Organizacja nie zastępuje jednak organu administracji. Nie ustala odszkodowania ani opłaty i nie wydaje decyzji. Ocenia dokument sporządzony przez rzeczoznawcę.
Czym różni się ocena operatu od wykonania drugiej wyceny?
Ocena operatu z art. 157 u.g.n. odpowiada na pytanie: czy istniejący operat został sporządzony prawidłowo?
Drugi operat odpowiada na inne pytanie: jaka jest wartość nieruchomości według innego rzeczoznawcy?
Art. 157 ust. 2 u.g.n. wyraźnie stanowi, że sporządzenie przez innego rzeczoznawcę wyceny tej samej nieruchomości w formie operatu nie może stanowić podstawy formalnej oceny prawidłowości pierwszego operatu. [sip.lex.pl].
Oznacza to, że drugi operat nie może być przedstawiony jako substytut opinii organizacji zawodowej.
Druga wycena może natomiast pomóc w wykazaniu rozbieżności, sformułowaniu zastrzeżeń albo uzasadnieniu potrzeby pogłębionej weryfikacji. Jeżeli dwa operaty dotyczą tej samej nieruchomości i zostały sporządzone dla tożsamego celu, art. 157 ust. 4 u.g.n. pozwala odpowiednio zastosować procedurę oceny również do rozbieżnych operatów.
Trzeba jednak pamiętać, że nawet znaczna różnica pomiędzy dwoma wynikami nie przesądza jeszcze, który z operatów jest prawidłowy. Różnica może wynikać z odmiennych dat wyceny, zakresu praw, stanu nieruchomości, celu lub dostępnych danych.
Kto może wystąpić o ocenę operatu szacunkowego?
Art. 157 ust. 1 u.g.n. nie zawiera zamkniętego katalogu podmiotów uprawnionych do zawarcia umowy z organizacją zawodową. Może to więc zrobić zarówno organ prowadzący postępowanie, jak i właściciel (współwłaściciel) nieruchomości czy użytkownik wieczysty albo inna strona postępowania, której interes prawny zależy od wyniku wyceny.
UWAGA! Szczególne ograniczenie przewiduje art. 157 ust. 3 u.g.n. dla operatów sporządzonych przez osoby powołane lub ustanowione przez sąd. W takim przypadku o ocenę może wystąpić wyłącznie sąd. Ograniczenie to nie powinno być automatycznie przenoszone na operaty sporządzane w postępowaniach administracyjnych. [sip.lex.pl].
Właściciel może również zwrócić się do organu o zlecenie oceny. Z mojego doświadczenia wynika, że urzędy niechętnie zlecają opiniowanie. Przede wszystkim ze względu na jej koszt.
Oczywiście, dostawszy taki wniosek, organ powinien rozpoznać taki wniosek. Nie każdy wniosek strony automatycznie zobowiązuje organ do zawarcia umowy z organizacją zawodową.
Jeżeli zarzuty są ogólne i sprowadzają się do niezadowolenia z kwoty, organ może uznać, że nie ma podstaw do zlecenia oceny.
Czy właściciel nieruchomości może sam zlecić ocenę?
Tak. W sprawie administracyjnej właściciel może poszukiwać organizacji zawodowej, która przyjmie takie zlecenie, zawrzeć z nią umowę i przedstawić uzyskaną opinię organowi.
Nie oznacza to jednak, że każda organizacja ma obowiązek przyjąć każde zlecenie. W praktyce organizacje działają według własnych regulaminów, badają kompletność dokumentacji i dostępność odpowiednich rzeczoznawców. Termin dwóch miesięcy rozpoczyna się dopiero od zawarcia umowy.
Opinia zamówiona przez właściciela nie staje się przez to bezwartościowa. Powinna zostać włączona do materiału sprawy i oceniona przez organ. Jednocześnie jej prywatne zlecenie może mieć znaczenie przy ocenie, kto ponosi koszty. W wyroku dotyczącym opłaty adiacenckiej wskazano, że koszt oceny zamówionej z inicjatywy strony nie musi automatycznie zostać zaliczony do kosztów postępowania obciążających organ. [orzeczenia-nsa.pl]
Przed zleceniem oceny z art. 157 u.g.n. zalecam skoordynować terminy z postepowania administracyjnego. M.in. ustalić czy opinia zostanie wydana przed upływem terminu odwoławczego.
Jak podważyć operat szacunkowy? Krok po kroku
1. Analiza operatu – samodzielnie lub z ekspertem
Pierwszym krokiem jest uzyskanie pełnego operatu wraz z załącznikami. Zalecam klientom przeczytać operat kilka razy. Ze zrozumieniem.
W postępowaniu administracyjnym należy również przejrzeć akta i ustalić, jakie dokumenty organ przekazał rzeczoznawcy. Czasami problem nie wynika wyłącznie z pracy autora operatu, ale z niepełnego materiału udostępnionego do wyceny.
Analiza prawnika koncentruje się na zgodności wyceny z podstawą prawną i postępowaniem administracyjnym. Analiza rzeczoznawcy koncentruje się na wiadomościach specjalnych dotyczących rynku i metodyki. W trudniejszych sprawach oba rodzaje wiedzy powinny się uzupełniać.
2. Sporządzenie opinii krytycznej
Opinia krytyczna (zarzuty do operatu) jest analizą wskazującą konkretne uchybienia w operacie. Może zostać sporządzona przez innego rzeczoznawcę majątkowego.
Nie jest ona oceną z art. 157 u.g.n., ponieważ pojedynczy rzeczoznawca nie jest organizacją zawodową. Nie należy nazywać jej formalną oceną prawidłowości operatu.
Dobrze przygotowana opinia krytyczna może jednak pomóc prawidłowo sformułować zarzuty i wskazać specjalistyczne błędy. To ma wykazać, że wątpliwości nie są wyłącznie polemiką właściciela.
Koszt opinii krytycznej zależy od objętości operatu i zakresu analizy. Orientacyjnie może wynosić od około 1 500–2 000 zł w prostszych sprawach do kilku lub kilkunastu tysięcy złotych przy złożonych nieruchomościach inwestycyjnych, komercyjnych lub wywłaszczeniowych.
Przed zleceniem trzeba wyraźnie ustalić, czy przedmiotem umowy ma być krótka konsultacja czy wsparcie przy formułowaniu pytań do autora wyceny.
3. Złożenie zastrzeżeń do operatu
Zastrzeżenia (pisemne) składa się do organu prowadzącego postępowanie. Powinny one zostać wniesione na piśmie i możliwie dokładnie wskazywać kwestionowane fragmenty operatu.
Zamiast pisać: „operat zaniża wartość nieruchomości”, należy precyzyjnie wskazać numer strony operatu, zakwestionowane ustalenie, dokument, z którym jest ono sprzeczne oraz właściwy przepis. Tak przygotowane zastrzeżenia pozwalają na merytoryczną polemikę.
W zastrzeżeniach można wnosić o:
- wezwanie rzeczoznawcy do pisemnego ustosunkowania się do zarzutów,
- wyjaśnienie źródeł danych,
- przedstawienie dokumentów dotyczących transakcji,
- wyjaśnienie doboru rynku i nieruchomości podobnych,
- wyjaśnienie cech, wag i korekt,
- przeprowadzenie rozprawy administracyjnej,
- zlecenie oceny na podstawie art. 157 u.g.n.
Organ powinien odnieść się do istotnych zarzutów w uzasadnieniu decyzji. Nie powinien zastępować analizy stwierdzeniem, że dokument został podpisany przez uprawnionego rzeczoznawcę. Niestety, często to robi…
4. Weryfikacja operatu przez organizację zawodową – art. 157 u.g.n.
Jeżeli uchybienia dotyczą wiadomości specjalnych albo nie zostały przekonująco wyjaśnione, można rozważyć ocenę na podstawie art. 157 u.g.n.
Do wniosku należy dołączyć kompletny operat, najlepiej w uwierzytelnionej kopii, oraz dokumenty potrzebne do oceny.
Należy równolegle poinformować organ o zawarciu umowy i przewidywanym terminie uzyskania opinii. Można wnieść o umożliwienie przedstawienia dowodu przed wydaniem decyzji albo o odroczenie czynności. Nie należy jednak zakładać, że sam fakt zamówienia oceny automatycznie zobowiązuje organ do oczekiwania.
5. Skarga na działalność rzeczoznawcy do Komisji Odpowiedzialności Zawodowej
Skarga dotycząca odpowiedzialności zawodowej rzeczoznawcy to odrębne działanie i proszę go nie mylić z art. 157 u.g.n..
Celem skargi jest ustalenie, czy rzeczoznawca naruszył obowiązki zawodowe. Czyli to bardziej „dyscyplinarka” dla rzeczoznawcy.
Skargę kieruje się do ministra. Postępowanie wszczyna minister z urzędu, a sprawa może zostać przekazana Komisji Odpowiedzialności Zawodowej do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Komisja Odpowiedzialności Zawodowej może zasugerować ministrowi zastosowanie kary wobec rzeczoznawcy (katalog kar to: upomnienie, nagana, zawieszenie uprawnień, zawieszenie do czasu ponownego zdania egzaminu, pozbawienie uprawnień z możliwością ponownego ubiegania się o ich nadanie.
Katalog kar określa art. 178 u.g.n. [sip.lex.pl]
Skarga do ministra:
- nie jest odwołaniem od decyzji,
- nie powoduje automatycznego usunięcia operatu z akt,
- nie prowadzi bezpośrednio do podwyższenia odszkodowania,
- nie zatrzymuje terminu odwoławczego,
- nie zastępuje oceny z art. 157 u.g.n.
6. Nowy (prywatny) operat szacunkowy
Nowy operat może być przydatny, ale nie w każdej sprawie będzie najlepszym pierwszym działaniem.
Jego zaleta polega na tym, że przedstawia alternatywny wynik i może ujawnić rozbieżności w danych lub metodzie.
Dla strony i organu może pomóc oszacować finansowe znaczenie sporu, albo może być argumentem przemawiającym za dalszą weryfikacją.
Jednocześnie drugi operat nie jest formalną oceną pierwszego. Organ może stanąć przed dwoma odmiennymi wycenami i zażądać wyjaśnienia rozbieżności. Jeżeli oba dokumenty dotyczą tej samej nieruchomości i tożsamego celu, możliwe jest zastosowanie art. 157 ust. 4 u.g.n.
Przed zamówieniem nowej wyceny trzeba zadbać, aby jej cel, daty i zakres były zgodne z wyceną wykorzystywaną przez organ. Operat sporządzony na inną datę albo dla innego celu może nie stanowić rzeczywistego przeciwdowodu.

Jakie skutki ma negatywna ocena operatu szacunkowego?
Wróćmy do art. 157 u.g.n… Co może dać ci to narzędzie?
Negatywna ocena oznacza, że organizacja zawodowa stwierdziła nieprawidłowości w sporządzeniu operatu.
Jeżeli błędy dotyczą podstawowych założeń, przedmiotu wyceny, dat, przeznaczenia, danych rynkowych lub sposobu obliczenia wartości, organ nie powinien bez wyjaśnienia nadal traktować operatu jako wystarczającej podstawy rozstrzygnięcia.
Najdalej idąca konsekwencja to utrata wiarygodności dowodowej przez operat szacunkowy.
Negatywnie oceniony w trybie art. 157 u.g.n. nie może być wykorzystany do celu, w jakim został sporządzony. Czyli nie może być już dowodem w sprawie.
Ale UWAGA!
Negatywna ocena nie określa jednak sama prawidłowej wartości nieruchomości.
Ocena z art. 157 u.g.n. dotyczy prawidłowości sporządzenia operatu, a nie zastąpienia go nowym operatem.
Czy negatywna ocena powoduje nieważność operatu?
Nie. Negatywna ocena nie unieważnia operatu w takim znaczeniu, w jakim mówi się o nieważności decyzji administracyjnej.
Operat nie jest decyzją. Jest dowodem. Negatywna ocena może wykazać, że dowód ten jest wadliwy, niewiarygodny albo nieprzydatny do ustalenia wartości nieruchomości.
Skutek procesowy powinien zależeć od charakteru uchybień:
- drobne uchybienia formalne mogą wymagać wyjaśnienia lub uzupełnienia,
- błędy rachunkowe mogą czasem zostać poprawione,
- istotne błędy dotyczące przedmiotu, dat, przeznaczenia, rynku albo metodologii mogą uzasadniać konieczność sporządzenia nowego operatu.
Nieprawidłowe jest więc zarówno twierdzenie, że każda negatywna ocena automatycznie „unieważnia” operat, jak i stanowisko, że opinia organizacji nie ma żadnego znaczenia, ponieważ ostatecznie decyzję wydaje organ.
Czy urząd musi uwzględnić negatywną ocenę z art. 157 u.g.n.?
Organ musi dopuścić i ocenić istotny dowód przedstawiony przez stronę. Opinia organizacji zawodowej w trybie art. 157 u.g.n. z całą pewnością jest istotnym dowodem.
Uwzględnienie opinii nie oznacza jednak automatycznego przyjęcia wszystkich twierdzeń właściciela. Urząd powinien włączyć ocenę do akt, umożliwić autorowi operatu ustosunkowanie się do niej i ustalić, czy błędy można usunąć. Co najistotniejsze, organ powinien rozważyć potrzebę sporządzenia nowego operatu i wyjaśnić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji.
Jeżeli organizacja zawodowa wykazała istotne wady, a organ mimo to bez pogłębionej analizy oparł decyzję na zakwestionowanym operacie, może dojść do naruszenia zasad postępowania dowodowego, w tym obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i oceny całego materiału.
Czy ocena operatu przez stowarzyszenie wstrzymuje postępowanie administracyjne?
Nie. Samo złożenie wniosku o ocenę w trybie art. 157 u.g.n., wysłanie operatu do organizacji ani zawarcie umowy nie powoduje automatycznego wstrzymania postępowania.
Nie zatrzymuje również ustawowego terminu na wniesienie odwołania od decyzji / złożenie wniosku do samorządowego kolegium odwoławczego w sprawie aktualizacji opłaty rocznej / wniesienie skargi do sądu administracyjnego.
Można zwrócić się do organu o umożliwienie przedłożenia opinii przed zakończeniem postępowania.
Aby to zrobić, przedstaw potwierdzenie zawarcia umowy i przewidywany termin wykonania oceny. Organ powinien rozważyć znaczenie tego dowodu, ale nie ma podstaw, aby z góry zakładać, że zawsze zawiesi postępowanie.
W praktyce najbezpieczniejsze jest równoległe działanie, tzn. złożenie zastrzeżeń + wniesienie odwołania w terminie + wskazanie, że ocena została zamówiona + złożenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii po jej otrzymaniu, a na końcu niezwłoczne dosłanie dokumentu.
Nie czekaj z odwołaniem na wynik oceny operatu. Dwumiesięczny termin przewidziany w art. 157 u.g.n. biegnie dopiero od podpisania umowy, podczas gdy termin odwoławczy od decyzji administracyjnej wynosi zasadniczo 14 dni od jej doręczenia.

Jak wykorzystać ocenę operatu w sprawie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości?
W sprawie wywłaszczeniowej operat ma zasadnicze znaczenie, ponieważ stanowi podstawowy dowód pozwalający organowi ustalić wysokość odszkodowania.
Dotyczy to zarówno wywłaszczeń prowadzonych na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i przejęć pod drogi oraz linie kolejowe.
Kolejność działania (po otrzymaniu negatywnej oceny) jest następująca:
- przedłóż organowi ocenę i wnieś o dopuszczenie jej jako dowodu,
- wnieść o zlecenie nowego operatu, jeżeli uchybienia są nieusuwalne,
- [dodatkowo] powiąż każdy zarzut z jego wpływem na wysokość odszkodowania.
W sprawie drogowej trzeba zwrócić szczególną uwagę na prawidłowość zastosowania zasady korzyści i wpływ przejęcia części nieruchomości na część pozostającą.
W sprawach kolejowych należy sprawdzić nie tylko wycenę przejętego gruntu, lecz także prawidłowość wyceny zabudowy, urządzeń, nasadzeń oraz ewentualnych szkód i ograniczeń dotyczących nieruchomości pozostającej przy właścicielu.
Ocena z art. 157 u.g.n. powinna zostać wykorzystana najpóźniej w odwołaniu. Jeżeli zostanie uzyskana później, trzeba niezwłocznie złożyć ją organowi odwoławczemu. Gdy decyzja jest już ostateczna, jej znaczenie procesowe zależy od etapu sprawy i treści stwierdzonych uchybień. Samo późniejsze uzyskanie negatywnej oceny nie przesądza automatycznie o wzruszeniu ostatecznej decyzji.
Więcej o zasadach ustalania odszkodowania przeczytasz w artykule: Wywłaszczenie pod drogę – wszystko, co właściciel nieruchomości powinien wiedzieć.
Czy warto zlecać ocenę operatu, czy lepiej zgłosić zarzuty do wyceny?
Najczęściej należy najpierw zgłosić zarzuty. Ocena z art. 157 u.g.n. powinna być rozważana wtedy, gdy spór rzeczywiście dotyczy wiadomości specjalnych lub istotnych błędów, których nie da się przekonująco wykazać bez udziału rzeczoznawców.
Zastrzeżenia są zwykle wystarczającym pierwszym krokiem, gdy operat zawiera oczywistą pomyłkę (albo nie zgadza się powierzchnia czy pominięto budynek), czyli jeżeli obliczenia zawierają łatwy do wykazania błąd.
Ocena z art. 157 u.g.n. może być szczególnie przydatna, gdy problem dotyczy merytoryki, czyli np. doboru rynku, podobieństwa nieruchomości, specjalistycznych reguł wyceny gruntów drogowych lub kolejowych albo sprzecznych operatów sporządzonych dla tego samego celu.
Decyzję należy poprzedzić analizą opłacalności.
Koszt oceny może wynosić kilkanaście tysięcy złotych. W sprawie o wysokie odszkodowanie wydatek ten może być uzasadniony.
Przy niewielkiej różnicy finansowej bardziej efektywne może być przygotowanie precyzyjnych zarzutów i żądanie wyjaśnień autora operatu.
Jak podważyć operat szacunkowy – najczęstsze pytania i odpowiedzi
Czy można podważyć operat szacunkowy?
Czy właściciel nieruchomości może sam zlecić ocenę operatu szacunkowego?
Ile razy można aktualizować operat szacunkowy?
Czy operat szacunkowy zwiększa wartość gruntu?
Czy można podważyć operat szacunkowy sporządzony na zlecenie urzędu?
Czy złożenie wniosku o ocenę operatu wstrzymuje termin odwołania od decyzji?
Czy urząd może odmówić skierowania operatu do oceny przez stowarzyszenie rzeczoznawców?
Organ nie musi przyjmować każdego wniosku strony bez badania jego podstaw. Powinien jednak rzeczowo ocenić zarzuty. Jeżeli wątpliwości są konkretne, istotne i dotyczą wiadomości specjalnych, odmowa bez należytego uzasadnienia może zostać zakwestionowana w odwołaniu.
Właściciel może również spróbować samodzielnie zlecić ocenę organizacji zawodowej, pamiętając o kosztach i terminach.
Czy operat szacunkowy określa wartość domu?
Czy negatywna ocena operatu przez stowarzyszenie rzeczoznawców wystarczy, aby podważyć decyzję o odszkodowaniu?
Może stanowić bardzo istotny dowód, ale nie powoduje automatycznie uchylenia decyzji. Trzeba wykazać, że stwierdzone błędy mogły wpłynąć na wysokość odszkodowania i że decyzja została oparta na niewiarygodnym albo wadliwym materiale dowodowym.
Jeżeli decyzja nie jest jeszcze ostateczna, ocenę należy przedstawić w odwołaniu. Jeżeli doszło już do zakończenia postępowania, trzeba przeanalizować dostępne środki prawne i terminy. Negatywna ocena nie zastępuje odwołania ani skargi do sądu administracyjnego.
W czym mogę Ci pomóc?
Mogę pomóc:
- wybrać najlepszy sposób zakwestionowania operatu,
- przeanalizować operat szacunkowy i ustalić, jakie błędy mają rzeczywiste znaczenie dla wyniku wyceny,
- przygotować zastrzeżenia do operatu,
- sformułować pytań do rzeczoznawcy,
- przygotowaniu wniosku o ocenę operatu na podstawie art. 157 u.g.n.,
- współpracy z rzeczoznawcą sporządzającym opinię krytyczną,
- ustalić opłacalność oceny w trybie art. 157 u.g.n.
- przygotować odwołanie od decyzji,
- prowadzić spraw dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie (specustawa drogową i kolejowa),
- prowadzić sprawy o opłatę adiacencką,
- prowadzić sprawy dotyczących aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.
Do analizy potrzebny jest przede wszystkim cały operat wraz z załącznikami, decyzja albo zawiadomienie organu oraz dokumenty dotyczące stanu i przeznaczenia nieruchomości. Jeżeli biegnie termin do wniesienia odwołania, nie należy odkładać konsultacji do czasu uzyskania oceny stowarzyszenia.
Autorka:
Agata Wysocka
radca prawny
Obrazek pochodzi z Unsplash
***
Operat szacunkowy – 12 rzeczy, które musisz wiedzieć
Operat szacunkowy – co to? To częste pytanie, jakie słyszę od moich Klientów. Kto pierwszy raz widział rzetelny operat szacunkowy na oczy, ten jest zaskoczony jego obszernością oraz treścią. Poniżej 12 faktów, jakie musisz wiedzieć o operacie szacunkowym.
Zgodnie z art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy jest to…. [Czytaj dalej …]

